Afrika’da Gerçek Bir Enerji Devrimi Nasıl Gerçekleştirilir?

TED üyesi David Moinina Sengeh “Mikro şebekeler” konusunda neden umutlu olduğunu açıklıyor.

Günümüzde Sahra altı Afrika nüfusunun neredeyse %70’i elektrikten yoksun. Burada, elektrik şebekesine erişimi olmayan yaklaşık 600 milyon insandan söz ediyoruz. Bu insanlar; dizel üreteçler, gazyağı lambaları ve kömür alevi kullanmak için hem nakit olarak hem de sağlıkları açısından büyük bedeller ödüyorlar.

Son zamanlarda, bu sağlıksız ve duman kusan ürünler için akıllı çözümler vaadeden girişimciler hakkında sayısız hikayeler duyuyoruz. Bu girişimcilerin önerdikleri çözümler farklı görünse de hepsinin fikir birliğinde olduğu temel bir nokta var: Afrika’da gerçek bir elektrik altyapısı kurmak hem çok uzun zaman alacak bir iş hem de çok pahalıya mal olacağından bu fikir uygulanabilir değil. Bunun yerine, genellikle çok akıllı, kesinlikle iyi niyetli ve yalnızca tek kullanımlık olan ürünlere odaklanıldığını görüyoruz. Bu ürünlerden bazıları: bisiklet enerjili cep telefonu şarj cihazları, güneş enerjili lambalar, soğutucu toprak kaplar.

Afrika kıtasında yaşayan insanların, Batılıların bir saniye bile tahammül edemeyeceği bu bayağı çözümlerle yetinmek zorunda olmaları aslına bakarsanız biraz rahatsız edici. Böyle düşünen tek kişi de ben değilim üstelik. Dünyanın en akıllı güneş enerjili ampulü bile ihtiyaç duyduğunuzda ya da canınız istediğinde cihazlarınızı fişe takıp çalıştırmak için kullanabileceğiniz ölçünlü (standart) bir prizin yerini tutamaz. Soğutucu toprak kaplar (pot-in-pot refrigerator) büyük hacimlerdeki aşı maddelerini güvenle saklayabilmek için yeterli büyüklükte değil. Bisikletlerden elde edilecek enerji ise her hangi bir malın seri üretiminde kullanılamayacak kadar yetersiz.

PowerGen's "PowerBox" comprises 1.4kW of solar panels, 9kWh of batteries and a 3kW inverter. It supplies power to 14 clients in Nkoilale, Kenya, all of whom pay for the electricity via mobile phones. Photo by David Sengeh.

PowerGen firmasının “PowerBox” birimi; 1.4 kW’lık güneş panlelleri, 9kWh’lik piller ve 3kW’lik bir çevirici içeriyor. Nkoilale’daki tam 14 müşteriye güç sağlıyor ve bu müşteriler elektrik faturalarını cep telefonları aracılığıyla ödüyorlar.

Afrika kıtası üzerinde “Mikro şebekeler” kurmak isteyen PowerGen şirketinin kurucu ortaklarından biri arkadaşım Sam Slaughter. Mikro şebekeler (microgrid), bizim bildiğimiz geleneksel elektrik şebekelerinin küçük ve yerel bir sürümü. Bu mikro şebekeler bağımsız olarak çalışabiliyor ve ihtiyacı duydukları gücü; yakıt hücresi, rüzgar enerjisi, güneş enerjisi ve benzeri kaynaklardan karşılayabiliyor. Bu özerk yapıları sayesinde mikro şebekeler, rüzgar ve güneş gibi sürdürülebilir enerji kaynakları açısından oldukça elverişli olan uzak bölgeler için çok uygun. Mikro şebekeler aynı zamanda, çözümün odağını, yukarıda sözü geçen tikel fikirlerden uzaklaştırarak tümel bir fikre doğru kaydırıyor: evlere ve iş yerlerine insanların diledikleri şekilde kullanabilecekleri gerçek elektriksel gücü ulaştırmak.

Geçenlerde bir sohbet esnasında Sam, Afrika’daki enerji sektörünün bugünkü durumuyla uz iletişim (telekomünikasyon) sektörünün onlarca sene önceki durumunu karşılaştırdı: “Afrika’da kablosuz iletişimin öncüleri, Afrikalı tüketicilerin dünya çapında bir mobil iletişim servisi istediklerini tahmin ettiler ve bu alandaki altyapı çalışmalarına yatırım yaptılar. Kıtanın her yerine on binlerce iletişim kuleleri dikerek bu servisin kitlelere ulaştırılmasını sağladılar. Alınan risk çok büyüktü ve devlete ait sabit iletişim hizmeti veren firmalardan gelen düzenleyici engellemeler de bu riskin bir parçasıydı.”

Sonuç: Afrikalı iletişim şirketleri Batı’ın dahi önüne geçti. Örneğin kurdukları mobil ödeme sistemleri bugün birçok Batı ülkesinde henüz hayata geçirilebilmiş değil.

“Şimdi,” dedi Sam “enerji konusunda da aynı soruyla karşı karşıya bulunmaktayız: Özel sektör olarak tüketicilerin istediği çözümü onlara sunabilmek için mikro şebeke gibi altyapı sistemlerine yatırım mı yapacağız? Yoksa iletişim devriminden öğrendiğimiz dersleri görmezden gelip Afrikalı tüketicilerin daha azına razı olmaları gerektiğine mi karar vereceğiz?” Sam’in planlarını bu seçeneklerden hangisi üzerine kurduğunu tahmin etmek zor olmasa gerek.

Geçenlerde Kenya’daki Nkoilale topuluğunda PowerGen’in micro şebekelerinden birini faaliyet halinde görme fırsatım oldu. Topluluk, Kenya’nın başkenti Nairobi’nin yaklaşık 250 km batısında bulunuyor ve güneş enerjisiyle çalışan ve PowerBox olarak bilinen mikro şebeke birimine ev sahipliği yapıyor.

Lillian Muthoni owns a restaurant in Nkoilale; now hooked into the microgrid, she now pays about $22 a month for power. Previously she'd spent up to $130 on diesel for a generator. Photo by David Sengeh.

Lillian Muthoni Nkoilale’da bir restoran sahibi; şimdilerde enerji ihtiyacını mikro şebekeden karşılıyor ve ayda yalnızca 53 TL ödüyor. Önceden ise üreteci için ihtiyaç duyduğu dizele ayda 320 Tl harcamaktaydı.

PowerBox bir restoran sahibi olan Lillian Muthoni tarafından yönetiliyor. Lillian bana bu turuncu kutunun yerleştirilmesinden itibaren hayatının nasıl değiştiğini anlattı. PowerBox’tan önce Lillian’ın bir dizi güneş lambası ve aralıklarla restoranındaki müşterileri için müzik sistemi ve küçük bir televizyon çalıştırırken kullandığı dizel üreteci vardı. Lillian bu jeneratör için gerekli dizele ayda 12.000 Kenya Şilini (320 Türk Lirası) harcıyordu ve çıkan dumandan da nefret ediyordu. Şimdilerde ise mikro şebeke için ayda 2.000 Kenya Şilini (53 Türk Lirası) harcayarak ihtiyacı olan tüm enerjiyi elde edebiliyor. Artan parasıyla da işletmesi için gerekli yeni donanımlar satın alabiliyor, örneğin buzdolabı.

Elbette PowerGen bu alanda deneysel çalışmalar yürüten tek şirket değil. Navigant Research’ün Aralık 2014 tarihli raporuna göre 2023 yılında mikro şebeke teknolojisine dönük yatırımların toplamı 380 milyar TL’yi aşacak. Yatırımcı firmaların tümünün başa çıkması gereken güçlükler mevcut. Afrika’daki birçok altyapısal geliştirme gibi mikro şebekelerin de kurulması pahalıya mal oluyor ve ne yazık ki başlangıçta gerekli olan sermaye yoksul müşteriler tarafından karşılanamıyor. PowerGen gibi firmalar kullandıkları modeli şöyle açıklıyor: Nkoilale’nın PowerBox isimli mikro şebeke birimi Kiva.org’dan sağlanan parasal kaynak kullanılarak kuruldu. Düzenleyicilerin sürekli desteği de başarı için gerekli.

Şimdiye dek, yaklaşımlarını test etmek ve geliştirmek için gerekli olan mikro faydalı modellere izin verme konusunda Doğu Afrika devletleri açık fikirli oldular. Fakat, eninde sonunda, elektrik gücüne erişim için iktidardaki bürokratlarla iş birliği içinde olmak gerekmekte.

Sierra Leone ülkesinden bir girişimci olarak ben, elektrik şebekesine erişimi olmayan topluluklarda yaşadım. Güvenilir ve sürdürülebilir enerjinin mikro şebekeler aracılığıyla temin edilmesinin eğitim ve iktisadi refah seviyemizin yükselmesini sağlayacağına büyük bir tutkuyla inanıyorum. Herkes için güç üretmek isteniyorsa özel kurumlar ve kamu kuruluşlarının, ücra köşelerdeki topluluklara emniyetli mikro şebeke temin edebilmek amacıyla yenilenebilir enerjiye yatırım yapması ve buradan hasat toplaması gerekiyor. Bu yolla, Lillian’ın hikayesi tüm ulusta geniş yankı uyandırır ve Afrika ışıl ışıl parlayabilir.

KAYNAK

“How to Build a Real Energy Revolution in Africa.” Ideastedcom.

Yayınlanma Tarihi: 15 Ocak 2015. Erişim Tarihi:. 6 Şubat. 2015.

http://ideas.ted.com/how-to-build-a-real-energy-revolution-in-africa

Reklamlar

Merhaba, Bilgi Şöleni'ne hoş geldiniz. Ben Bahadır, bu ağ güncesinin yazarıyım. Boğaziçi Üniversitesinde Elektrik-Elektronik Mühendisliği okuyorum. Bu günceyi tutmaktaki amacım yabancı dillerdeki bilimsel yazıları takip ederek dilimize aktarmak ve insanlarımızı bilimsel gelişmelerden haberdar etmek. Yazılarımı yazarken beni en çok zorlayan şey yabancı kökenli kavram ve terimler için Türkçe karşılıklar aramak. Ne yazık ki sözlükler bu konuda her zaman yararlı olmuyor. Lütfen önerilerinizi, görüşlerinizi ve yorumlarınızı benimle paylaşın. Bu beni gerçekten memnun eder. Blog sayfasında hoş vakit geçirmeniz dileğiyle...

Tagged with: , , , , , , , , , ,
Sürdürülebilir Teknoloji kategorisinde yayınlandı

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

Arşivler
Follow Bilgi Şöleni on WordPress.com
%d blogcu bunu beğendi: